Sinterklaas in Zwitserland
In Zwitserland kan Sinterklaas zomaar uit het bos komen, met een ezel en een zak vol mandarijnen en noten. In het Duitstalige deel van het land heet hij Samichlaus. Zijn begeleider is Schmutzli, herkenbaar aan een donkere mantel met capuchon.
De vieringen concentreren zich rond 6 december. Kinderen ontmoeten Samichlaus thuis, op school of tijdens een plaatselijke activiteit. Een versje, een gesprek en een zakje lekkers horen daar vaak bij. Toch wordt het feest niet overal hetzelfde gevierd: de namen, kleding en gebruiken verschillen per streek.
Wie is Samichlaus?
Samichlaus gaat terug op dezelfde Sint-Nicolaas van Myra als onze Sinterklaas. Zijn witte baard en mantel zijn herkenbaar, maar zijn kleding is niet overal gelijk. Je ziet hem in een bisschopsgewaad met mijter en staf, maar ook in een rode mantel met capuchon.
Bij een huisbezoek neemt hij de tijd voor de kinderen. Hij luistert, vertelt een verhaal en bespreekt soms wat er goed gaat en wat nog beter kan. Ouders kunnen vooraf informatie geven, zodat hij iets persoonlijks over ieder kind weet. Bij sommige groepen leest hij daarvoor uit een groot, gouden boek: het Goldene Buch.
De feestdag is 6 december, maar bezoeken en ontvangsten kunnen ook daarvoor of daaromheen plaatsvinden. De plaatselijke organisatie bepaalt hoe de dagen worden ingedeeld.
Schmutzli, de begeleider van Samichlaus
Schmutzli draagt doorgaans een bruine of zwarte mantel met een capuchon. Bij traditionele uitbeeldingen heeft hij ook een donker gemaakt gezicht, een baard, een zak en een roe. Zijn uiterlijk verschilt van dat van de Nederlandse Piet.
In oude verhalen had Schmutzli een dreigende rol. Bij veel huisbezoeken helpt hij vooral met de zakken lekkers en met het verloop van de ontmoeting. Hoe hij wordt uitgebeeld, hangt af van de groep en de plaatselijke gewoonte. De roe hoort dus niet bij iedere uitvoering op dezelfde manier.
Er zijn overeenkomsten met vroegere verhalen over Zwarte Piet en met andere begeleiders van Sint-Nicolaas. Toch heeft Schmutzli binnen de Zwitserse viering zijn eigen naam, kleding en gebruiken.
Wat zit er in de zak van Samichlaus?
Na het gesprek of het voordragen van een versje krijgen kinderen vaak een Chlaussäckli: een zakje met lekkers. De inhoud verschilt per gezin of organisator. Veelgebruikte traktaties zijn:
- Mandarijnen
- Walnoten en pinda’s
- Chocolade
- Koek en peperkoek
- Gedroogd fruit
Het zakje hoort bij de ontmoeting met Samichlaus. Een uitgebreide pakjesavond met surprises en cadeaus voor het hele gezin is geen vast onderdeel van deze traditie. Dat betekent niet dat geen enkel kind speelgoed krijgt, maar de bekende zak met fruit, noten en snoep staat voorop.
Samichlaus ontmoeten in het bos of in het dorp
In sommige plaatsen kunnen kinderen Samichlaus in het bos ontmoeten of hem daar ophalen voor zijn komst naar het dorp. Een ezel, lantaarns of fakkels kunnen daarbij horen. In Küssnacht gaan gezinnen bijvoorbeeld naar zijn boshut om hem en zijn begeleiders te begroeten.
Een Samichlausfeier is een viering rond Samichlaus. Dat hoeft dus niet altijd een fakkeltocht door het bos te zijn. Er zijn ook ontvangsten, huisbezoeken en ontmoetingen bij scholen en verenigingen.
Kinderen bereiden vaak een kort versje voor. Soms laten ze een tekening of iets zelfgemaakts zien. Net als bij een bezoek van Sinterklaas op school in Nederland kan het spannend zijn om ineens voor de Sint te staan.
Regionale verschillen en de optocht in Fribourg
Samichlaus is vooral de naam die je in Duitstalig Zwitserland tegenkomt. In Franstalige gebieden wordt gesproken over Saint Nicolas. Ook binnen de taalgebieden verschillen de kleding, begeleiders en openbare vieringen.
Een bekend voorbeeld is de stad Fribourg, waar Sint-Nicolaas de beschermheilige van de stad en de kathedraal is. Tijdens het eerste weekend van december wordt dat uitgebreid gevierd. De grote optocht vindt op de eerste zaterdag van december plaats.
Een leerling van het Collège Saint-Michel vertolkt Saint Nicolas. In een wit bisschopsgewaad rijdt hij op een ezel door de stad, met onder meer begeleiders en fakkeldragers. Vanuit de stoet worden biscômes, plaatselijke peperkoeken, uitgedeeld. Bij de kathedraal volgt een toespraak in het Frans en Duits.
De verschillen met Nederland
De gedeelde oorsprong is duidelijk, maar een Zwitsers Samichlausbezoek verloopt anders dan onze pakjesavond. Dit zijn de belangrijkste verschillen:
| Onderdeel | Nederland | Zwitserland |
|---|---|---|
| Naam | Sinterklaas | Onder meer Samichlaus in Duitstalige gebieden en Saint Nicolas in Franstalige gebieden |
| Begeleiders | Pieten | Onder meer Schmutzli, afhankelijk van de streek |
| Belangrijkste moment | Pakjesavond op 5 december | Vieringen en bezoeken rond 6 december |
| Geschenken | Schoencadeautjes, lekkernijen en vaak cadeaus op pakjesavond | Vooral een zakje met fruit, noten, chocolade en ander lekkers |
| Ontvangst | Een landelijke intocht en plaatselijke intochten | Plaatselijke ontvangsten, optochten en soms een ontmoeting in het bos |
| Tijdens een bezoek | Liedjes, gesprekken en het uitdelen van cadeaus | Vaak een persoonlijk gesprek, een versje en een zakje lekkers |