Sinterklaas in Tsjechië: Mikuláš
In Tsjechië krijgt Sinterklaas bijzonder gezelschap. Daar heet hij Mikuláš en komt hij op de avond van 5 december met een engel en een duivel. Kinderen zingen een liedje of zeggen een versje op en krijgen iets lekkers. Je kunt het drietal op straat tegenkomen, maar ook thuis aan de deur.
De engel heet in het Tsjechisch anděl, de duivel čert. Vooral die laatste kan met zijn hoorns, vacht en rammelende kettingen behoorlijk indrukwekkend zijn.
Wie is Mikuláš en wanneer komt hij?
Mikuláš is de Tsjechische naam voor Sint-Nicolaas. Net als onze Sinterklaas draagt hij een bisschopsgewaad, een mijter en een staf. Zijn lange witte baard maakt het beeld compleet.
Zijn feestdag is 6 december, maar de bezoeken vinden traditioneel op de avond ervoor plaats. Op 5 december gaan verklede groepjes langs huizen of ontmoeten ze kinderen op pleinen en bij adventsactiviteiten. Het feest valt in de adventstijd, maar bepaalt niet wanneer die begint.
De engel en de duivel
De drie figuren hebben ieder een eigen rol. Mikuláš spreekt met de kinderen en vraagt bijvoorbeeld hoe het met hen is gegaan. De engel draagt vaak witte kleding, vleugels en een aureool en helpt met het uitdelen van lekkers.
De čert zorgt voor de dreiging uit de oude verhalen. Hij heeft hoorns, rammelt met kettingen en draagt soms een zak. Daarmee wordt gedreigd dat hij ondeugende kinderen mee zou nemen. Hoe nadrukkelijk dat wordt gespeeld, verschilt per groep en bezoek.
Voor sommige kinderen is het vooral verkleedspel, voor andere is de duivel echt eng. Het is daarom te stellig om te zeggen dat ieder bezoek vanzelf vriendelijk en ontspannen verloopt. Het kostuum en het optreden maken veel verschil.
Een bezoek thuis, op school of op straat
Gezinnen kunnen Mikuláš met zijn begeleiders thuis ontvangen. Soms nemen familieleden of bekenden de rollen op zich. Kinderen bereiden een liedje of een kort versje voor, in het Tsjechisch een říkanka. Na het voordragen krijgen ze hun traktatie.
Ook op scholen en bij kinderactiviteiten wordt Mikuláš ontvangen. Daar kan een hele klas samen zingen of mogen kinderen om de beurt iets voordragen. Het doet denken aan een Sinterklaasbezoek op school bij ons, met andere begeleiders naast de Sint.
Op de avond van 5 december zijn de verklede groepjes ook zichtbaar in dorpen en steden. Op drukke pleinen, bij adventsmarkten en in stadscentra kunnen kinderen hen ontmoeten. Het feest speelt zich dus zowel thuis als buitenshuis af.
Wat krijgen kinderen van Mikuláš?
Bij het feest horen vooral lekkernijen en kleine geschenken. Denk aan chocolade, snoep, fruit en noten. Ook kruidkoekjes, de perníčky, passen bij de Tsjechische decembertijd.
In de traditie kunnen ondeugende kinderen een aardappel of een stukje steenkool krijgen. Dat hoort bij de waarschuwende rol van de duivel. Een uitgebreide pakjesavond met surprises en gedichten, zoals veel Nederlandse gezinnen die kennen, is geen vast onderdeel van Mikuláš.
Zetten Tsjechische kinderen hun schoen?
Een schoen klaarzetten is niet de enige manier waarop Mikuláš zijn geschenken achterlaat. Er bestaat ook het gebruik om een kous bij het raam te hangen. Die kan in de nacht van 5 op 6 december worden gevuld met snoep en fruit.
Dat lijkt op ons schoen zetten: kinderen vinden een verrassing zonder de gever te zien. Andere kinderen krijgen het lekkers juist persoonlijk tijdens een bezoek. Er is dus niet één manier waarop ieder Tsjechisch gezin het feest viert.
De verschillen met Nederland
Beide landen vieren op 5 december, maar de invulling verschilt. In Nederland leven kinderen vanaf de intocht wekenlang toe naar pakjesavond. In Tsjechië staat vooral de ontmoeting met Mikuláš en zijn twee begeleiders op de avond van 5 december centraal.
| Kenmerk | Nederland | Tsjechië |
|---|---|---|
| Naam | Sinterklaas | Mikuláš |
| Belangrijkste moment | Pakjesavond op 5 december | Bezoeken op de avond van 5 december, vóór de feestdag op 6 december |
| Begeleiders | Pieten | Anděl (engel) en čert (duivel) |
| Een traktatie klaarleggen | Een gevulde schoen in de Sinterklaastijd | Onder meer een gevulde kous bij het raam rond 5 en 6 december |
| Plaats van de viering | Thuis, op school en bij intochten en andere activiteiten | Thuis, op school, op straat en bij plaatselijke activiteiten |
| Geschenken | Lekkernijen, schoencadeautjes en vaak cadeaus op pakjesavond | Vooral lekkernijen en kleine geschenken |
Wie op 5 december in Tsjechië is, kan de bekende bisschop dus zomaar tegenkomen met een engel aan de ene kant en een duivel aan de andere. Het versje dat een kind voor hem opzegt, is een herkenbaar onderdeel van een verder heel eigen viering.