Sinterklaas in Frankrijk
In Frankrijk heet Sinterklaas Saint Nicolas. Vooral in het noorden en oosten van het land kijken kinderen uit naar zijn feest op 6 december. Ze krijgen lekkers, zingen liedjes en verwelkomen hem tijdens bezoeken en optochten. Met zijn mijter, staf en lange baard is hij voor ons gemakkelijk te herkennen.
Toch wordt het feest niet overal in Frankrijk even uitgebreid gevierd. In Lotharingen en de Elzas hoort Saint Nicolas bij de decembertijd, terwijl hij in andere delen van het land veel minder op de voorgrond staat. Ook zijn begeleider ziet er anders uit: bij veel vieringen loopt Père Fouettard mee.
De achtergrond van Saint Nicolas
De Franse Saint Nicolas gaat terug op dezelfde Sint-Nicolaas van Myra als onze Sinterklaas. Deze vierde-eeuwse bisschop leefde in het gebied dat nu bij Turkije hoort. De verhalen over zijn vrijgevigheid en hulp aan mensen in nood verspreidden zich door Europa.
In Lotharingen kreeg zijn verering in de middeleeuwen een belangrijke plek. Saint-Nicolas-de-Port, vlak bij Nancy, groeide uit tot een bedevaartplaats. De basiliek daar herinnert aan die geschiedenis. Saint Nicolas wordt in de streek ook vereerd als beschermheilige van Lotharingen.
Een bekend Frans verhaal gaat over drie kinderen die door een slager om het leven werden gebracht en door Saint Nicolas weer tot leven werden gewekt. Het is een legende, geen vaststaand historisch verhaal. Je komt de drie kinderen tegen in afbeeldingen, liederen en voorstellingen rond het feest.
Hoe wordt het feest op 6 december gevierd?
De feestdag van Saint Nicolas is 6 december. In gezinnen kan het feest al op de avond van 5 december beginnen. Kinderen zetten hun schoenen klaar en vinden de volgende ochtend snoep, chocolade of een klein geschenk. Dat lijkt op ons schoen zetten.
Saint Nicolas bezoekt ook scholen en neemt deel aan plaatselijke vieringen. Kinderen zingen voor hem en krijgen iets lekkers. Welke gebruiken erbij horen, verschilt per plaats en gezin.
Bij openbare feesten trekt hij soms op een versierde wagen door de straten. Muziekgroepen, andere wagens en verklede deelnemers maken deel uit van de optocht. De datum daarvan hoeft niet precies op 6 december te vallen: een stad kan de viering bijvoorbeeld in een nabijgelegen weekend houden.
Père Fouettard, de strenge begeleider
Waar Saint Nicolas geschenken brengt, heeft Père Fouettard in de oude verhalen een strengere taak. Hij draagt vaak donkere kleding en heeft een roe bij zich, waarmee hij ondeugende kinderen dreigt. Zijn naam verwijst naar het Franse werkwoord fouetter, dat ‘geselen’ of ‘zwepen’ betekent.
Zijn rol doet denken aan de straffende begeleiders uit andere Europese Sinterklaastradities. Ook in de geschiedenis van Zwarte Piet komen de roe en dreigverhalen voor. Père Fouettard heeft echter zijn eigen uiterlijk en plaatselijke verhalen.
Hoe hij tijdens een viering optreedt, verschilt. Je kunt hem tegenkomen bij een schoolbezoek of als opvallende figuur in een optocht. Saint Nicolas zelf blijft de vriendelijke bisschop voor wie de kinderen komen.
Pain d’épices en broodmannetjes
Bij het Franse Sinterklaasfeest hoort pain d’épices: kruidig gebak dat je met peperkoek kunt vergelijken. Rond Saint Nicolas wordt het ook in de vorm van de heilige gemaakt of met zijn afbeelding versierd. Daarnaast krijgen kinderen bijvoorbeeld chocolade, snoep en fruit.
In de Elzas zijn de mannele of manala bekend. Dat zijn zachte briochebroodjes in de vorm van een mannetje. Ze worden traditioneel voor Saint Nicolas gebakken en bijvoorbeeld met warme chocolademelk gegeten. De naam verschilt binnen de streek, maar de herkenbare vorm blijft hetzelfde.
Een groot feest in Lotharingen en de Elzas
In Lotharingen is Saint Nicolas meer dan een bezoek aan huis. Steden als Nancy en Épinal hebben uitgebreide openbare vieringen. De optochten brengen kinderen en volwassenen op de been. Dat het feest vooral regionaal is, betekent dus niet dat het overal kleinschalig blijft.
In Nancy is de optocht een belangrijk onderdeel van de Fêtes de Saint-Nicolas. Rond het feest zijn er ook markten, voorstellingen en andere activiteiten. De viering kan daardoor langer duren dan alleen 5 en 6 december.
Ook in de Elzas wordt Saint Nicolas op verschillende plaatsen ontvangen, met bezoeken, lekkernijen en plaatselijke optochten. Binnen de regio hebben steden en dorpen hun eigen invulling. Je kunt de gewoonten uit één plaats daarom niet zomaar op heel Frankrijk toepassen.
De verschillen met Nederland
Er zijn duidelijke overeenkomsten: kinderen zingen voor een bisschop, zetten hun schoenen klaar en hopen op iets lekkers. De belangrijkste verschillen zitten in het moment van vieren en de verspreiding van het feest.
- De datum: in Nederland staat pakjesavond op 5 december centraal. In Frankrijk is 6 december de feestdag van Saint Nicolas.
- De verspreiding: Nederland viert Sinterklaas door het hele land. In Frankrijk is de traditie vooral sterk in het noorden en oosten.
- De begeleiders: onze Sint komt met Pieten. Saint Nicolas wordt bij veel Franse vieringen vergezeld door Père Fouettard.
- De geschenken: bij Saint Nicolas gaat het vaak om lekkers en kleine cadeautjes voor kinderen. De Nederlandse pakjesavond kan ook een uitgebreide uitwisseling van cadeaus, surprises en gedichten zijn.
- De aanloop: Nederland kent de landelijke intocht en het Sinterklaasjournaal. In Frankrijk bepalen plaatselijke tradities en evenementen hoe de feestperiode eruitziet.
Saint Nicolas hoort bij de streek
Voor veel families in Lotharingen en de Elzas horen de liedjes, de optocht en het lekkers bij herinneringen aan hun jeugd. Kinderen leren de plaatselijke verhalen thuis en op school kennen. Zo blijft het feest verbonden met de streek waarin ze opgroeien.
Wie alleen de Nederlandse viering kent, zal bij Saint Nicolas dus veel herkennen en tegelijk andere gebruiken tegenkomen. Een schoen met chocolade is vertrouwd; een broodmannetje uit de Elzas of Père Fouettard in een Franse optocht geeft het feest een eigen gezicht.
Benieuwd hoe Sinterklaas in andere landen wordt gevierd? Lees dan verder: